logo
logo

Bakvormen

leeg blauwstalen bakvorm voor het bakken van brood
blauwstalen bakvorm voor het bakken van busbrood

Wanneer je een brood wil bakken zijn er twee opties, je bakt het brood ergens "op" of ergens "in". Denk bij "op" aan een bakblaat, ovensteen of ovenvloer en bij "in" aan een bakblik, bakvorm, pot of pan. Het resultaat is totaal verschillend. Als je ergens "op" bakt blijft het brood (relatief) laag en vaak breed, denk bijvoorbeeld aan de boule. Als je brood "in" iets bakt wordt het bakresultaat een stuk hoger maar blijft het vaak smal. Een heel interessant buitenbeentje is de pot of pan als bakvorm. In dit artikel gaan we in op de verschillende bakvormen voor brood en delen we onze ervaring.

Hoe noemt een bakker een bakvorm?

knip volkoren busbrood
volkoren knip busbrood

De professionele bakker gebruikt, een uitzondering daargelaten, één type bakvorm en die wordt "bus" genoemd. Het brood wat daarin gebakken wordt daarom busbrood genoemd. De bus bakvorm is langwerpige bakvorm gelijk aan de vorm van een cakeblik alleen met andere afmetingen. Wanneer de bakker geen bakvorm gebruikt dan wordt op de (bak)plaat of (oven)vloer gebakken vandaar dat deze broden de kortweg "plaat" en vloerbrood worden genoemd.

Waarom een bakblik gebruiken?

Thuisbakkers kunnen verschillende redenen hebben om een bakvorm te gebruiken. Zo kan je een busbrood mogelijk mooier vinden dan een plaatbrood. Maar meestal zijn het praktische overwegingen. De sneden van een busbrood zijn allemaal even groot, het laat zich ook makkelijker snijden dan een plaatbrood.

Een ander voordeel kan zijn dat je in staat bent om veel broden tegelijkertijd in de oven te bakken. Een busbrood neemt in de breedte van de oven weinig ruimte in beslag, hij brood wordt immers hoog en vaak is de breedte de beperkende factor in een oven bij de thuisbakker.

Soorten bakvormen

Bakvormen delen we in naar:

drie bakvormen naast elkaar
broodbakvormen, van links naar rechts met een breedte van 11, 13 en 15 cm breedte aan de bovenzijde (blauwstaal, Kaiser en Zenker).

Vorm

Bakvormen heb je in alle mogelijke vormen. De bakker gebruikt normaal gesproken de bekende rechthoekige smalle en lange vorm voor het maken van busbroden. Niets weerhoud je om een ronde vorm te gebruiken, of wat dacht je van een brood in een hart vorm?

broodvorm met gaatjes
broodbakvorm anti-kleef met gaatjes

De rechthoekige en ronde bakvormen zijn klassiekers, de bakvormen met perforatie is nog nieuw. Een busbrood bakvorm met gaatjes. We hebben beperkte ervaring ervaring met dit type bakblik en de korst aan de onder- en zijkant lijkt inderdaad knapperiger, maar het deeg, zeker als het deeg wat slapper is, heeft de neiging om in de gaatjes te zitten en daardoor komt het brood lastiger los uit de vorm.

Bij de bakvormen met een speciale vorm moet je denken aan het stokbroodvorm, een hartvorm of andere niet traditionele vormen.


Materiaal


Aluminium bakvorm

Aluminium geleid de warmte goed, vandaar dat dit materiaal vaak gebruikt wordt in bakvormen. Goed resultaat, niets op aan te merken.

Metalen bakvorm met anti-aanbaklaag

Jarenlang hebben we bakvormen gebruikt van Kaiser met een anti-aanbaklaag. Heel prettig in gebruik. Invetten is niet tot nauwelijks nodig. De broden glijden er zo uit. Op een gegeven moment ontstaat er een "baklaagje" door het vele gebruik en plakt het brood soms wel aan de vorm. We konden dit niet goed verwijderen ook niet met heet water en zeep (om het daarna snel te drogen in een hete oven). De oplossing was het gebruik van een beetje vet of olie.

zenker bakblik waarbij de anti kleeflaag los begint te laten
anti-kleeflaag van bakblik laat los

We hebben ook een negatieve ervaring gehad. In dit geval met een broodblik van Zenker. Hoewel de bakvorm ons erg beviel, zagen wij na ongeveer honderd broden gebakken te hebben dat de anti kleeflaag los liet rond het logo wat onderin de vorm aangebracht was.

Plaatstaal / blauwstaal bakvorm

Bakkers gebruiken massaal plaatstalen ook wel blauwstalen bakvormen. Wij bakken iedere dag vaak meerdere keren een brood met dit type bakblik en we zijn hier erg gelukkig mee. Het bakblik bakt uitstekend, het is heel "basis" en zonder anti-kleeflaagjes die mogelijk giftige stoffen kunnen afgeven, en het is bovenal goedkoop. Van alle bakblikken die we door de jaren hebben gebruikt zijn we met deze blauwstalen versie nog het meest gelukkig.

Je moet dit blik voor het eerste gebruik wel inbranden, dat kost veel tijd maar dat hoef je maar één keer te doen. Er kleeft ook een nadeel aan dit blik. Als je het wekenlang niet gaat gebruiken dan moet je hem goed ingevet opbergen, doe je dat niet dat gaat hij vrijwel zeker roesten. Heel goed ingevet in een plastic zak opbergen en om de paar maanden controleren en even opnieuw invetten voorkomt roestvorming. Maar om heel eerlijk te zijn, als je zo lang het bakblik niet gebruikt doe je er beter aan om een ander type bakblik te kopen.

Het blauwstalen bakblik wat we dagelijks gebruiken geeft een brood met "standaard" afmetingen (zoals je dat gewend bent bij de bakker). Het bakblik meet 28x10x8,5 cm (lxbxh) en heeft een inhoud van 2200 ml

Bij het gebruik van de blauwstalen bakvorm voor het bakken rozijnenbroden blijven er wel zware gebruikerssporen achter op de plaatsen waar de rozijnen tegen het bakblik hebben gezeten en dat laat zich lastig verwijderen (maar het gaat). Een bakblik met anti-kleef laag is dan prettiger.

Silicone bakvorm

We hebben er zelf geen ervaring mee, we hebben op een of andere manier een vreemd gevoel om hier in brood te bakken. Liever traditionele materialen als metaal of keramiek. Maar goed, voor wie het wil proberen, je moet de eerste keer de vorm eerst "inbakken" maar dan zonder deeg er in. Dat gaat dan even flink roken en stinken, goed ventileren dus. Daarna kan je de vorm gebruiken. Pas bij deze bakvormen de oventemperatuur aan het schijnt dat je 25% minder heet moet bakken.


inhoud / afmetingen

Sta even stil bij de inhoud én afmetingen van de bakvorm. Een busbrood heeft meestal een breedte (aan de onderzijde) van ongeveer 9 cm. De zogenaamde "boeren broden" zijn wat lager maar wat breder. Die hebben een breedte rond de 13 cm. Een gebruikelijke lengte voor een busbrood is 28 cm. Wees vooral praktisch in je keuze. Mocht je meerdere broden tegelijkertijd willen bakken meet dan eerst de diepte van je oven. Want als er meer dan één brood in de oven gebakken zal worden dan zal de lengte van de bakvorm korter moeten zijn dan de diepte van je oven.

Als er meerdere bakvormen naast elkaar moeten staan kijk dan wat goed uitkomt in de breedte van de oven. Misschien kies je liever voor drie smalle of juist twee brede bakvormen. Kijk ook naar je vriezer mocht je de broden willen invriezen. Is de ruimte in je vriezer dat de lengte van het brood goed in de vriezer past. Mocht je nog steeds geen flauw idee hebben wat je moet kopen, neem dan een redelijk standaard maat, die liggen tussen 28x8,5x10,5 cm en de 31x8,5x13 cm (lengte x breedte x hoogte).


open / half-open / gesloten

De meeste bakvormen zijn half-open, ze zij open van boven en de rest is gesloten. Een open vorm geeft alleen aan de zijkanten ondersteuning aan het deeg. De onderkant moet dus op een bakplaat staan.

Een bakvorm in een gesloten vorm is bijvoorbeeld het "casino" bakblik. Deze bakvorm is gelijk aan de normale broodvorm alleen wordt hier een schuifdeksel bij geleverd. Je legt het deeg in de bus en schuift daarna het deksel er op. Na het bakken hou je een casino brood over. Als je de prijs van deze bakblikken ziet moet je even diep ademhalen, want o wat zijn deze duur.

Ook pannen worden als bakvorm gebruikt en daarbij is het gebruikelijk om te bakken met gesloten deksel.


Gebruiksdoel

Sommige bakvormen zijn speciaal voor een gebruiksdoel gemaakt. Als voorbeeld de bakvormen voor stokbrood en beschuitbollen.

stokbroodvorm

stokbrood bakvorm voor het bakken van twee kleine stokbroden
stokbrood bakvorm voor twee kleine stokbroden

Het is een twijfelgevalletje, is dit een bakvorm of een bakplaat met een golvende vorm? Wil je stokbroden bakken en vindt je het niet erg als deze wat minder lang zijn als gebruikelijk, dan is een stokbroodvorm heel prettig. In deze vorm kan het stokbrood een narijs krijgen en daarna kan je hem in de oven zetten. Traditioneel haalt de bakker na de narijs het deegstuk tussen de linnen rijsdoek (heel voorzichtig), legt ze op een inschieter, snijdt ze in, en schiet ze dan in de oven. Dat is dus veel omslachtiger. Gemak dient de mens.

Beschuitbol

kleine en grote bakvorm voor het bakken van beschuitbollen of beschuit
bakblikken voor bakken van een beschuitbol

Wil je een beschuitbol maken dan heb je daar een kleine ronde vorm voor nodig. Ze zijn te koop in twee maten. Deze bakvorm wordt "ondersteboven" gebruikt op een bakplaat om te zorgen dat de beschuitbol mooi vlak blijft.

Speciale bakvormen

Naast de bakvormen die speciaal voor thuisbakkers worden gemaakt, worden ook andere bakvormen door thuisbakkers gebruikt, hieronder de meest voorkomende.

Cakevorm

Waarschijnlijk zijn we niet de enige die ooit begonnen zijn met broodbakken in een cakeblik. Het is namelijk een bakvorm die vrijwel iedereen thuis heeft staan, en als je eens wil "brood probeert te bakken" dan is het logisch dat je die bakvorm gebruikt voordat je andere dure bakvormen gaat koopen: "eerst maar eens kijken of het lukt en we het leuk vinden".

Op zich is er niets mis met een cakevorm, het enige is dat het brood nog al smal is en de uiteinden van het brood nog al schuin lopen. Dus de eerste en laatste boterham heeft een hele vreemd schuine vorm. Is vorm van glas of keramiek, dan goed invetten voordat je het deeg er in legt. De cakevorm met anti-kleef hoeft niet ingevet te worden, maar heel licht invetten vinden we toch net wat prettiger.

Pan

bk braadpan van emaille model fortalit
BK emaille braadpan fortalit

Een pan als bakvorm? Ja hoor, geen probleem, een doodnormale pan waar je de aardappels mee kookt of een braadpan kan je gebruiken als broodbakvorm. De pan moet wel geschikt zijn om in een oven te gebruiken. Als de pan kunstoffen delen bevat dan is hij vrijwel zeker niet geschikt.

Wees terughoudend als de pan silicone delen bevat (vraag het de fabrikant). Ook een glazen deksel (in metalen vatting) is niet altijd tegen zeer hoge temperaturen bestand. Een pan die geheel uit metaal bestaat, is naar onze mening, altijd geschikt om in de oven te gebruiken. Ook de overbekende BK emaille braadpan, wie heeft hem thuis niet staan, kan in de oven. Bak de broden in een pan bij voorkeur met een gesloten deksel, dat geeft een mooi effect. Wanneer zo'n 2/3 van de baktijd verstreken is moet je de deksel verwijderen om te zorgen dat er een mooie en knapperige korst ontstaat.

rond brood gebakken in een bk braadpan die in de oven geplaatst is
heerlijk krokant brood gebakken in een BK braadpan (in de oven)

Naast BK is het merk Le Creuset ook zo'n bekend merk die braadpannen maakt die veel door thuisbakkers worden gebruikt. Let bij het kopen van een dutch oven of braadpan op de doorsnede van de pan. Een doorsnede van zo'n 24 cm is een mooie maat maar het brood kan je maar net met een broodsnijmachine snijden. Als je op de helft van het brood zit, het breedste gedeelte, past het niet en moet je het brood schuin omhoog in de broodsnijmachine leggen, dan lukt het wel.

De bekende (ovenvaste) glazen schaal zoals die van Pyrex zijn ook uitstekend bruikbaar als broodbakvorm. Even licht invetten en bakken maar, de broden glijden er zo uit na het bakken.

Hieronder een foto van een metalen pan waarin ook aardappels en groenten worden gekookt. Omdat hij volledig van metaal is durven we hem zonder enige twijfel in de oven te plaatsen. De foto hieronder was ons allereerste bakresultaat waarbij we de kookpan gebruikten als bakvorm. Het resultaat? We konden er niet van afblijven en een ovenheerlijke knapperige korst. Of het brood bleef plakken? Totaal niet, als je hem maar goed, maar héél lichtjes, invet. In het artikel boule in de pan methode leggen we je uit hoe je een brood in een pan kan bakken.

rond brood gebakken in een kookpan die in de oven geplaatst is
brood bakken in een "kookpan" (maar wel in de oven) geeft heerlijke bakresultaten

Dutch oven

dutch oven van lodge camp model l8co3 waarin je brood kan bakken
gietijzeren dutch oven (lodge camp model L8CO3) waarin je brood kan bakken

Een Dutch oven is de voorloper van de hedendaags gebruikte braadpan of stoofpot. Het is een pan van gietijzer met dikke wanden en een goed sluitende deksel. De pan werd boven het houtvuur gehangen of in het houtvuur gezet.

Door de goed sluitende deksel kan het vlees en/of de maaltijd lekker stoven/garen in het eigen vocht.

Tegenwoordig wordt de Dutch oven toegepast door sommige gepassioneerde thuisbakkers om daarin zuurdesem brood bakken. Ook wordt het veel gebruikt in combinatie met zogenaamd ongekneed deeg (no knead bread).

De oorspronkelijke en nog steeds razendpopulaire dutch ovens hebben een metalen hengsel waarmee je hem boven het vuur kan hangen, maar dat hengsel zit de thuisbakker maar in de weg in de oven. Daarom het advies om een een te kopen zonder hengsel, of overweeg een braadpan, zie onder.

braadpan la cuisine pro waarin je brood kan bakken
La Cuisine Pro gietijzeren braadpan geëmailleerd

Römertopf

romertopf aardewerken schaal
Römertopf

Een Römertopf is een aardewerken langwerpige schaal met goed sluitende deksel gebakken van roodbruine klei. Thuisbakkers die van hele natte degen houden maken van de Römertopf of een andere aardewerk vorm dankbaar gebruik. Het alternatief is het deeg op een plaat bakken, maar nat deeg is heel slap een vloeit dan uit tot een zeer dikke pannenkoek. Omdat deze bakvorm een deksel heeft worden de broden, als je de deksel gebruikt, lekker knapperig.


Hoe makkelijk moet een brood uit een bakvorm komen?

Heel makkelijk. Als je het brood met bakvorm na het bakken uit de oven haalt dan moet het brood al los zitten als je het bakblik een beetje heen en weer schud. Als je hem simpelweg omdraait valt het brood vanzelf er uit. Als je moeite moet doen om het brood uit de bakvorm te h alen is het dus niet goed. Smeer dan je bakblik (beter) in met olie of vet.

Moet een bakblik altijd ingevet worden?

Dat ligt aan de gebruikte bakvorm. Bij de versie met anti aanbak/kleef is het niet strikt noodzakelijk maar een heel klein beetje invetten vinden we toch prettiger. In het artikel over invetten gaan we hier dieper op in. Ook hebben we een artikel gewijd aan bakspray en doen we verslag over een test met vijf verschillende bakspray's.

Moet ik een bakblik "inbakken"?

Vrijwel altijd, kijk in de beschrijving. Als er met geen woord over wordt gerept, doe het dan toch maar. Start eerst met het bakblik goed schoon te maken met zeer heet water. Daarna goed droog maken met een keukenpapiertje en laat ze verder heel goed drogen door ze in een warme oven te zetten van zeg 80° Celsius. Daarna dun in de olie zetten. Gebruik bij voorkeur olie die tegen hoge temperaturen kan zoals rijstolie of raapzaadolie. Gebruik liever geen olijfolie.

Wil je een stalen of blauwstalen bakvorm inbakken? Lees dan het artikel over het inbakken van stalen bakvormen.

Mag je een bakvorm afwassen of in de vaatwasser zetten?

Doe dit nooit met de stalen bakvormen en ook de anti-kleef bakvormen liever niet. Na het bakken en afkoelen het bakblik schoonmaken met een keukenpapiertje. Mocht je de plaatstalen bakblikken niet iedere dag gebruiken, zorg dan dat ze altijd "in de olie" weggezet worden, anders gaan ze roesten. Even invetten en een plastic zakje er om is een veel gebruikte truc om de omgeving niet vet te maken.


Foutje, aanvulling of vraag? Gebruik het reactieformulier.

populair

home­ >bereiden >gereedschap >bakvorm

laatste toevoegingen

contact   voorwaarden   privacybeleid   over ons
wij gebruiken cookies
dat accepteer ik
meer informatie