Gebuild meel

keukenzeef
met een keukenzeef kan je meel builen

Nadat tarwe, of een andere graansoort, is gemalen hou je volkorenmeel over. Dit meel kan door de molenaar eventueel gebuild worden en het resultaat is dan gebuild meel. Tijdens het builen worden de grootste delen uit het meel gezeefd. Zemelen en gries worden daarmee uit het meel gezeefd. Met gebuild tarwemeel kan je een witbrood bakken.

Buil

Het woord buil verwijst naar het woord buidel wat zak betekent. Vroeger builde de molenaar een deel van het meel. Het volkorenmeel werd dan in een grof geweven zak gedaan waarna de zak langdurig werd geschud. Tussen de kleine gaatjes van het weefsel van de zak kwamen alleen de allerfijnste delen uit het meel. De zemelen en het gries bleven achter in de zak.

Deze manier van zeven was arbeidsintensief daardoor was gebuild meel duurder dan volkorenmeel. Alleen de rijke konden zich vroeger permitteren het meel te laten builen. Vandaar dat initieel alleen de rijken wit brood aten, de rest van het volk kon zich dit niet permitteren en moest tevreden zijn met gemalen meel, wat feitelijk volkorenmeel was.

In het begin van de twintigste eeuw kwam men er achter dat de zemelen in volkorenmeel waardevol zijn. Ze bevatten mineralen en vitaminen die in veel mindere mate in bloem zitten. Daarnaast blijken de zemelen een belangrijke rol te spelen in de spijsverteringskanaal en stapelen zich de onderzoeksresultaten op die de conclusie trekken dat vezelrijk voedsel onder andere de kans op darmkanker verminderd.

Dan doet zich een bijzonder verschijnsel voor, door de mechanisatie wordt het builen eenvoudiger en wordt gebuild meel goedkoper en zelfs betaalbaar voor de armen die massaal wit brood gaan eten. Bij de rijken zijn tegelijkertijd de gezondheidsaspecten van volkorenmeel doorgedrongen en schakelen zij massaal over van wit brood naar volkorenbrood.

In de laatste decennia van van de twintigste eeuw dringt ook bij de witbrood eters meer en meer door dat volkorenbrood beter voor de gezondheid is en neemt het gebruik van volkorenbrood jaar na jaar toe. Het kan verkeren...

Builen

De molenaar build het meel niet meer met een zak, dat is veel te arbeidsintensief. Hij gebruikt daarvoor een builmachine. Dit is doorgaans een machine waarin cilindervormige zeven met verschillende maasgroottes ronddraaien, vandaar dat deze machine ook centrifugaalzeef of centrifugaalbuil wordt genoemd. De roterende zeef staat meestal iets scheef waardoor het meel wat aan de hoogste kant ingebracht wordt langzaam naar het lager gelegen gedeelte verplaatst wordt.

De eerste zeef is heel fijn en daar valt alleen het fijnste bloem doorheen, daarna wat grover meel, daarna gries en wat er overblijft, de zemelen, komen aan de andere kant van de roterende zeef, die open is, er uit. Onder de zeven bevinden zich bakken waar het gebuilde meel in opgevangen wordt of valt rechtstreeks meelzakken in.

Het proces van het builen van meel kan versneld worden door met borstels over de zeef te vegen. Zo'n builmachine heet dan borstelbuil.

molen met zeef / builmachine
kleine graanmolen met daaraan gekoppeld een builmachine (merk: waldner). Bovenop staan drie zeven met een andere maasgrootte waardoor gebuild meel met een andere korrelgrootte verkregen kan worden.
opengewerkte zeefkast van de builmachine
de verschillende maasgroottes van de zeven zijn duidelijk waarneembaar

Plansichter

plansichter
plansichter, een heen en weer schuddende kast waarin meel wordt gezeefd

In een meelfabriek wordt meel gezeefd met plansichters ook planzifters genoemd. Dit zijn grote, in zijn geheel, trillende kasten waarin zich horizontaal liggende zeven bevinden. Het meel komt boven de kast naar binnen en verlaat onderin via vele flexibele buizen als bloem, gries en zemelen. Een enkele vlakmaalderij (molen de Eendracht) beschikt ook over een plansichter in plaats van een builmachine.

Waarom zelf meel builen?

De reden dat je gebuild of gezeefd meel gebruikt om broden te maken is dat je niet van volkoren houdt of dat het bakken met volkorenmeel (nog) niet een goed resultaat geeft. In het laatste geval helpt het om het meel dan te zeven. De zemelen zeef je dan uit het meel en van dat meel kan je makkelijker een brood bakken. Het deeg zal makkelijker rijzen en het brood wordt hoger. Het brood mist wel de vele vezels en heeft ook minder mineralen en vitamines. Witbrood is wel lekker maar volkorenbrood is gezonder.

Zelf meel builen

Meel kan je zelf builen. Breng wat meel in een grote zeef en zeef het boven een grote kom. Hoe fijner de zeef hoe fijner het bloem zal zijn wat in de kom komt en hoe witter het brood zal worden. Meer kan je lezen in het artikel hoe bloem gemaakt wordt van tarwekorrels.




Foutje, aanvulling of vraag? Gebruik het reactie formulier.
wij gebruiken cookies
dat accepteer ik
meer informatie